Φακός είναι η λέξη που χρησιμοποιείται στην ελληνική για το όργανο των κάθε είδους οπτικών μηχανών, όπως φωτογραφικές και κινηματογραφικές (λήψης και προβολής), τηλεσκόπια και μικροσκόπια και άλλες πολλές παρόμοιες επιστημονικές και τεχνολογικές διατάξεις. Επίσης χρησιμοποιείται και για τον φορητό ηλεκτρικό φανό (φανός χειρός, φακός).

Η χρήση της λέξης στη φωτογραφία προήλθε από την γαλλική lentille που δηλώνει το όργανο αυτό της οπτικής επιστήμης (φακός δηλαδή), κρατώντας το σημασιολογικό της περιεχόμενο, αλλά ακολουθώντας και την ετυμολογική της παράλληλη ιστορία. Δηλαδή η γαλλική lentille προέρχεται από τη λατινική lenticula, το υποκοριστικό του lens-lentis που σημαίνει ακριβώς φακή και ίσως συνδέεται ετυμολογικά με την αρχαιοελληνική λέξη λάθυρος (το γνωστό μας φυτό λαθούρι που δίνει τη φάβα). Στην αρχαία ελληνική τώρα φακή και φακός σήμαιναν το ίδιο πράγμα. Το γνωστό μας όσπριο με το χαρακτηριστικό αμφίκυρτο σχήμα. Πρόκειται για παράλληλες έννοιες που μόνο κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους διαφοροποιήθηκαν κάπως, καθώς τα βυζαντινά λεξικά θεωρούν πως φακός είναι το μαγειρεμένο όσπριο και φακή το ωμό.

Η ετυμολογία της λέξης φακός-φακή ανάγεται σε πιθανολογούμενο θέμα φα- που πιθανόν να προήλθε από την υποθετική ινδοευρωπαϊκή ρίζα *bha- που σημαίνει φωτίζω ή λάμπω.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η γνωστή μας λέξη φακίδα (το έντονο σημάδι στην επιδερμίδα) που είναι υποκοριστικό της λέξης φακός από τους ελληνιστικούς χρόνους.